Մի անգամ Ուսուցիչն աշակերտներին հարցնում է.
– Ինչո՞ւ են մարդիկ վեճերի ժամանակ բարձրացնում ձայնը:
– Երևի նրանք կորցնում են իրենց հոգու խաղաղությունը,- ենթադրեց աշակերտներից մեկը:
– Բայց ինչո՞ւ ձայն բարձրացնել, եթե մյուս մարդը կանգնած է կողքիդ,- կրկին պնդեց Ուսուցիչը:

Աշակերտները շփոթված թոթվեցին ուսերը: Ակնհայտ էր, որ այդ մասին նրանք չեն մտածել: Այդ ժամանակ Ուսուցիչն ասաց.

– Երբ մարդիկ վիճում են, և նրանց միջև դժգոհությունը մեծանում է, նրանց սրտերը հեռանում են միմյանցից, ու դրա հետ միասին՝ հեռանում են նաև նրանց հոգիները, և որպեսզի միմյանց լսեն, նրանք ստիպված բարձրացնում են ձայնը: Եվ ինչքան նրանց բարկությունն ու չարությունը մեծ է, այնքան բարձր են նրանք գոռում: Իսկ երբ մարդիկ սիրահարված են լինում, նրանք ձայն չեն բարձրացնում, այլ շատ ցածր են խոսում, քանի որ նրանց սրտերը շատ մոտ են գտնվում իրար, իսկ նրանց միջև եղած հեռավորությունը ջնջվում է: Իսկ երբ մարդկանց սերն է իշխում, նրանք անգամ չեն խոսում, շշնջում են, իսկ երբեմն էլ ոչ մի բառ պետք չի լինում միմյանց հասկանալու համար. նրանց աչքերն ամեն ինչ ասում են: Մի մոռացեք, որ վեճերը ձեզ հեռացնում են միմյանցից, իսկ բարձր արտաբերված խոսքերն այդ հեռավորությունը մեծացնում են մի քանի անգամ: Մի չարաշահեք այն, քանի որ կգա մի օր, երբ այդ հեռավորությունն այնքան մեծ կլինի, որ հետդարձի ճանապարհն այլևս չեք գտնի:

Պատասխանիր հարցերին գրավոր բլոգումդ՝

Ինչո՞ւ են մարդիկ վիճում՝ ըստ առակի։

նրանք կորցնում են իրենց հոգու խաղաղությունը

Ինչո՞ւ են մարդիկ վիճում քո կարծիքով։

մարդիկ դաթարում են բարի լինել

Շարունակի՛ր մտքերը։

Իմաստուն ուսուցիչը նա է, ով․․․

Նա է, ով կարողանում է ճանաչել և լեզու գտնել իր սովորողի հետ։

Իմաստուն աշակերտը նա է, ով կարգապահ է, ուսուցչի խոսքը և հայացքը հասկանում է, ավելացնում է իր գիտելիքները

Մարդիկ վիճում են, երբ նրանց միջև դժգոհությունը մեծանում է։

Մարդիկ բղավում են, երբ կորցնում են հոգու խաղաղությունը։

Մարդիկ չարանում են, երբ հոգիներն ու սրտերը հեռանում են իրարից

Երբ մարդկանց սերն է իշխում նրանք անգամ չեն խոսում, շշնջում են, իսկ երբեմն էլ ոչ մի բառ պետք չի լինում միմյանց հասկանալու համար. նրանց աչքերն ամեն ինչ ասում են:

Քո կարծիքով ի՞նչն է մարդկանց ամենաշատը հեռացնում իրարից։ Վեճի ժամանակ վիրավորական խոսքերը։

Հ․ Թումանյանի « Անուշ » պոեմից, Նախերգանք-(Համբարձման գիշերը

Բազմած լուսնի նուրբ շողերին,
Հովի թևին՝ թըռչելով՝
Փերիները սարի գըլխին
Հավաքվեցին գիշերով։

— Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ,
Եկե՜ք, ջահել սիրահարի
Սերը ողբանք վաղամեռ։

Առաջադրանքներ
1․ Դու՛րս գրիր հատվածից քեզ անծանոթ բառերը, դրանք փորձիր բացատրական բառարանով բացատրել։
2․ Բանաստեղծական քառատողերից գտի՛ր և դու՛րս գրիր գործողություն ցույց տվող բառերը։
3․Դու՛րս գրիր պատկերավորման միջոցները(մակդիր, համեմատություն, փոխաբերություն):
3. «Փերիները սարի գըլխին hավաքվեցին գիշերով…» նախադասությամբ հետաքրքիր, անհավանական փոքրիկ պատմություն հորինիր
—————————————————————————

Հատված 2 — Հ․ Թումանյանի « Անուշ » պոեմից

— Եկե՜ք, քույրե՜ր, սեգ սարերի
Չըքնաղագեղ ոգիներ…
Ու փերիներն էսպես տըխուր
Երգում էին ողջ գիշեր։

  Կանչում էին հըրաշալի
Հընչյուններով դյութական,
Ու հենց շողաց ցոլքն արևի՝
Անտես, անհետ չըքացան։
Առաջադրանքներ
1․ Դու՛րս գրիր հատվածից քեզ անծանոթ բառերը, դրանք փորձիր բացատրական բառարանով բացատրել։
2․ Հատվածից դու՛րս գրիր գոյականները, որոշիր՝ անձնանիշ են, թե՞ իրանիշ։
3․ Դու՛րս գրիր ածականները։

———————————————————————————

Հատված 3- Հ․ Թումանյանի « Անուշ » պոեմից

Կըժերն ուսած՝ թըռվըռալով
Ջուրն են իջնում աղջիկներ,
Խընդում իրար ուսի տալով,
Երգը զընգում սարն ի վեր։

Համբարձումն եկավ, ծաղկունքը ալվան
Զուգել են հանդեր նախշուն գորգերով։
Փունջ-փունջ աղջիկներ սարերը ելան
Վիճակ հանելու աշխույժ երգերով։

Առաջադրանքներ
1․ Դու՛րս գրիր հատվածից քեզ անծանոթ բառերը, դրանք փորձիր բացատրական բառարանով բացատրել։
2․ Համացանցից որոնիր Համբարձման ծեսի մասին տեղեկություններ, մշակիր, և տեղադրիր բլոգումդ։
3․ Կատարի՛ր տեստային առաջադրանքը՝ Թեստ 4

Ծանոթացի՛ր Դոնալդ Բիսեթ-ի կենսագրությանը, Մեծ ալիքն ու փոքր ալիքը պատվածքը կարդա՛ և կատարի՛ր ներքևում գրված առաջադրանքները
Առաջադրանքներ՝
Ի՞նչ պետք է անեն մեծահասակները կամ ի՞նչ չեն անում (ստեղծագործի’ր)

Մեծ ալիքին համեմատե’ք ձեր ծնողների հետ. ինչպե՞ս են նրանք կատարում ձեր ցանկությունները: Ո՞ր տարբերակն է նախընտրելի. ինչու՞:

Այդպիսի մեծահասակների հետ շփումը ինչպե՞ս է անդրադառնում փոքրերի վրա:
Հիշի՛ր մի դեպք, երբ մեծահասակներից սխալ օրինակ ես վերցրել և հետևանքների համար զղջացել ես կամ պատժվել:
Ի՞նչը օգնեց ալիքին, որ նա դառնա խաղաղ ու ծաղկաշատ լիճ:
Ի՞նչ պետք է անեն մեծահասակները կամ ի՞նչ չեն անում (ստեղծագործի’ր)

Ես շատ կուզենայի, որ մեծահասակների քարտը լիներ երեխաների մոտ և նրանք ոչ թե խնդրեին գնել իրենց ուզածը, այլ գնային և այդ քարտով գնումներ կատարեին։ Ես շատ եմ ուզում ամեն օր մի նոր խաղ ունենալ, բայց ինձ ասում են՝ դու արդեն մեծ ես, ի՞նչ խաղալիք։ Ես էլ արդեն ամաչում եմ խաղալիք ուզել, բայց սրտանց նոր խաղալիքի մասին եմ երազում։ Վերջերս սկսեցի շատ լեգոներ ուզել և մայրիկս գնեց ինձ համար։ Ամեն օր խաղում էի դրանցով, բայց արդեն ձանձրացել եմ, սակայն վախենում եմ ասել այդ մասին։ Մայրիկն այդքան գումար է ծախսել լեգոների վրա։ եթե ասեմ ձանձրացել եմ, մյուս անգամ չի գնի ուրիշ խաղալիք։ Ուզում եմ, որ նա հասկանա, որ ես ամենաշատը նոր խաղալիքներ եմ ուզում։ Ես ու մայրիս էլ Մեծ ու Փոքր ալիքների նման ենք՝ միշտ միասին։

Իմ դասընկերներն ինձ շատ են ասում, որ ես մուննաթով եմ խոսում։ Ինձ թվում է ես դա սովորել եմ մայրիկիցս։ Նա երբեմն դժգոհում է, բարկանում, բայց ինչքան հասկանում եմ, անտեղի չէ նրա բարկանալը։ Ինձ ավելի շատ դուր է գալիս, երբ նա խաղաղ է և ինձ հետ մուլտֆիլմ է նայում։ Բայց դա հեշտ գործ չէ։ Ես ստիպված եմ լինում մի քանի օր համոզել մայրիկին, որ ինձ հետ ֆիլմ դիտի։ Մայրիկը ֆիլմը դիտելուց հետո շնորհակալություն է հայտնում ինձ, որի իրեն կարողացել եմ համոզել։

Նոր նյութ՝ Հատվածները Ղազարոս Աղայանի  «Մանկական աշխարհայացք կամ Լույս ու մութ աշխարհները» հեքիաթից  են:

Երբ փոքր ես լինում, նախորդ կյանքերիդ փորձը հիշում ես, նուրբ աշխարհը տեսնում ես և հիշողությունդ դեռ ջնջված չի լինում։ Փոքր տարիքում մարդը դեռ շատ հեեռացած չի լինում իր նախորդ կյանքից, բացի դա նա անմեղ է լինում, դրա համար հրեշտակները նրա շուրջն են լինում, խոսում նրա հետ, բացատրում ամեն ինչ։ Երեխան տեսնում է նրանց և խոսում միայն իրենց հասկանալի լեզվով։ Ինչքան մարդը մեծանում է, նոր աշխարհը իրեն հեռացնում է իր հին կյանքից և նա սկսում է շատ բաներ չհասկանալ, քանի որ սկսում է մոռանալ։ Որոշ աղոտ հիշողություններ բացվում են նրա ուղեղում և անմիջապես փակվում՝ ինչպես դռան ճեղքից թափանցած լույսը։ Եթե մարդը հասկանա, որ բազմաթիվ կյանքեր է ապրում,  նույնիսկ մեծ տարիքում նրա համար առաջվա սանդուխքը կրկին կբացվի։ Նրա համար հրաշքները սովորական ու բնական բաներ կթվան։ Նա կբացահայտի կյանքի հրաշքները և կձգտի ավելի լուսավոր գիտելիքներ ձեռք բերելուն և գիտակցությունը բարձրացնելուն։

Էլեկտրական լիցքերը կարող են ոչ միայն կուտակվել, այլև շարժվել, տեղափոխվել: Դրանք կարող են տեղաշարժվել միայն էլեկտրականության հաղորդիչներով:

 Էլեկտրականության հաղորդիչներ են. մետաղները, գրաֆիտը, մարդու և կենդանիների մարմինները, խոնավ հողը և այլն։
Ոչ հաղորդիչներ կամ մեկուսիչներ են. ապակին, չոր փայտը, ռետինը, մարմարը և այլն։
Հաղորդիչներով լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումը, որի արդյունքում տեղի է ունենում լիցքի տեղափոխություն, կոչվում է էլեկտրական հոսանք:

Էլեկտրական հոսանքի շնորհիվ են լուսավորվում քաղաքներն ու գյուղերը, ջեռուցվում բնակարանները: Էլեկտրական հոսանքով են աշխատում բազմաթիվ կենցաղային սարքեր:

 Էլեկտրական հոսանքի առաջացման համար անհրաժեշտ են հոսանքի աղբյուրներ և հաղորդալարեր, որոնց միջոցով էլեկտրական հոսանքն էլեկտրակայաններից մեր բնակարաններ կհասնի: Որոշ կենցաղային սարքերի, օրինակ` ձեռքի լուսարձակի, հեռակառավարման վահանակի, հաշվիչի աշխատանքի համար օգտագործում են  գալվանական տարրեր, ավտոմեքենաներում` կուտակիչներ:

Էլեկտրակայանները, գալվանական տարրերը, կուտակիչները կոչվում են հոսանքի աղբյուրներ:

Էլեկտրական հոսանք

Հարցեր

1. Ի՞նչ է էլեկտրական հոսանքը:

Հաղորդիչներով լիցքավորված մասնիկների ուղղորդված շարժումը, որի արդյունքում տեղի է ունենում լիցքի տեղափոխություն, կոչվում է էլեկտրական հոսանք:

2․ Ի՞նչ կանոններ պետք է պահպանել էլեկտրական հոսանքից օգտվելիս:

Բաց հաղորդալարերին կպնել չի կարելի։ Թաց ձեռքերով կամ ոտքերով հոսանքին մոտ չի կարելի գտնվել։ Երկաթը հաղորրդիչ է և պետք չէ հոսանքին կպնել եևկաթով։ կարելի է կպնել փայտով։

3․ Ո՞ր նյութերն են էլեկտրականության հաղորդիչներ:

մետաղները, գրաֆիտը, մարդու և կենդանիների մարմինները, խոնավ հողը։

4․ Ինչպե՞ս է առաջանում կայծակը: Ի՞նչ է որոտը:

Երկու տարանուն լիցքերով լիցքավորված մարմինները մոտեցնելիս առաջանում է կայծ, և ճայթուն է լսվում: Այս երևույթն անվանում են էլեկտրական պարպում: Յուրաքանչյուրս երկնակամարի վրա տեսել ենք կայծակի բռնկումը և լսել ենք որոտի խլացուցիչ ձայնը:

5․ Ի՞նչ է շարթարգելը, և ինչպե՞ս է այն շինությունները պաշտպանում կայծակի հարվածից:

Շենքերը կայծակի հարվածից պաշտպանում են հատուկ սարքերի՝ շանթարգելի օգնությամբ: Շանթարգելը մետաղյա ձող է, որն ամրացվում է շինության պատի երկայնքով: Ձողի վերին՝ սրածայր մասը պաշտպանվող շենքից բարձր է: Ձողի ստորին մասին զոդակցում են պղնձյա թիթեղ, որը թաղում են հողի մեջ (հողակցում): Ամպրոպաբեր ամպերից էլեկտրական լիցքերը շանթարգելի միջով անցնում են հողի մեջ՝ չվնասելով շինությունը:

6․ Կայծակի ժամանակ ինչպե՞ս պետք է վարվեք, եթե հայտնվել եք բաց տարածքում:

Եթե փոթորկի ժամանակ գտնվում ենք բաց երկնքի տակ կամ բաց տարածքում, կայծակից պաշտպանվելու համար պետք է հեռու մնալ երկնասլաց առարկաներից, մետաղյա շինություններից, միայնակ ծառերից, խոտի դեզերից և ժայռերից:
Փոթորկի ժամանակ շատ կարևոր է ոչ միայն տեղանքի ճիշտ ընտրությունը, այլև մարմնի ճիշտ կեցվածքը: Վտանգավոր է պառկելը: Կարող եք տուժել ոչ թե անմիջական հարվածից, այլ գետնի էլեկտրական դաշտից, որն առաջանում է, երբ կայծակը հարվածում է մոտական ծառին կամ այլ բարձրադիր առարկայի:

Հին Հունաստանում նկատել էին, որ սաթե առարկաները բրդով շփելիս ձեռք են բերում թեթև մարմիններ ձգելու հատկություն: Այդպիսի հատկությամբ օժտված է ոչ միայն սաթը, այլև շատ այլ մարմիններ: Դրանում համոզվելու համար կարող եք պլաստմասե գրիչը շփել շորով և մոտեցնել թղթի կտորներին: Կտեսնեք, որ թղթի կտորները կթռչեն դեպի գրիչը:

Այն մարմինը, որը շփելուց հետո ձգում է այլ մարմիններ, էլեկտրականացած է, այսինքն՝ նրան հաղորդված է էլեկտրական լիցք:
Էլեկտրականացած մարմիններն իրար կա՛մ ձգում են, կա՛մ վանում: Դրանում համոզվելու համար կատարե՛ք հետևյալ փորձերը:
Ճկազանգվածե քանոնը մեջտեղից կախե՛ք թելով և լավ շփե՛ք մորթու կամ շորի կտորով: Եթե նրան մոտեցնեք նույն ձևով լիցքավորված մեկ այլ քանոն, կտեսնեք, որ քանոնները վանում են միմյանց:
Նույնը փորձը կատարե՛ք ապակե ձողերով, որոնք էլեկտրականացրել եք թղթով կամ մետաքսով շփելու միջոցով: Կտեսնեք, որ լիցքավորված ապակե ձողերը ևս վանվում են միմյանցից:
Միևնույն նշանի էլեկտրական լիցքեր ունեցող մարմինները միմյանց վանում են, իսկ տարբեր նշանի լիցքեր ունեցողները՝ ձգում: Երբ երկու միմյանց հետ հպվող կամ շփվող մարմիններ էլեկտրականանում են, նրանք ձեռք են բերում տարբեր նշանի լիցքեր:
Մարմինների էլեկտրականացված լինելը պարզում են էլեկտրացույցի միջոցով: Պարզ կառուցվածք ունեցող էլեկտրացույցը կազմված է ձողից և դրան փակցված թերթիկներից: Երբ էլեկտրականացած մարմինը հպում են ձողին, դրանից լիցքերը ձողով հաղորդվում են թերթիկներին, որոնք, նույնը լիցքերով լիցքավորվելով, վանվում և հեռանում են միմյանցից:
Մարմինների էլեկտրականցում

Հարցեր՝
1. Ինչպե՞ս են պարզում մարմինների էլէկտրականացված լինելը:

Մարմինների էլեկտրականացված լինելը պարզում են էլեկտրացույցի միջոցով:

2. Ե՞րբ է մարմինը համարվում էլեկտրականացված:

Երբ մարմինները միմյանց վանում կամ ձգում են։

3. Ո՞ր էլեկտրական լիցքերն են անվանում դրական, և որո՞նք՝ բացասական:

• Դրական էլեկտրական լիցք են անվանում այն լիցքը, որը ունի, օրինակ, պրոտոնը։ Պայմանականորեն ընդունված է, որ ապակե ձողի վրա մետաքսով շփելուց առաջացող լիցքը դրական է։

• Բացասական էլեկտրական լիցք են անվանում այն լիցքը, որը ունի էլեկտրոնը։

Հին ժամանակներում մարդիկ փորձում էին հասկանալ աշխարհը՝ դիտելով բնությունը։ Նրանք չէին կարող գիտականորեն բացատրել անձրևը, կայծակը կամ երկրաշարժերը, և այդ պատճառով առաջացան տարբեր հավատալիքներ։ Մարդիկ կարծում էին, որ աշխարհում կան բարձր ուժեր, որոնք ղեկավարում են բնությունն ու մարդու կյանքը։ Կան չար ու բարի ոգիներ, որոնց պետք է զոհեր մատուծել, նրանց նվիրված ծեսեր անել։

Ընթերցում ենք նախերգանքը, վերլուծում, պոեմի մասին հետաքրքիր տեղեկություններ գտնում համացանցից։

Անուշ պոեմը նախերգանքը համբարձման գիշերվա մասին է։ Փերիները գիշերով հավաքվում են՝ ողբալու ջահել սիրահարի վաղամեռ սերը։ Բոլորը հառաչում են ողջ գիշեր։ Երբ լույս բացվում է, անհայտանում են լեռնային վտակների ալիքների և հաստաբուն կաղնու մեջ։

Կատարի՛ր առաջադրանքը