Մեր շուրջը գտնվող մարմինները մեկուսացված չեն և շատ հաճախ ազդում են մեկը մյուսի վրա, ինչի շնորհիվ ձեռք են բերում արագություն կամ փոխում են այն:

Հաստատուն արագությամբ հավասարաչափ շարժում հազվադեպ է լինում: Հաճախ մարմինները շարժվում են անհավասարաչափ. շարժման ընթացքում նրանց արագությունը մեծանում կամ փոքրանում է:
Օրինակ սեղանի վրայով գլորվող գնդի բախումը սեղանի վրա դրված անշարժ գնդի հետ: Բախման հետևանքով երկու գնդերն էլ փոխում են իրենց արագությունները. շարժվող գնդի արագությունը փոքրանում է, իսկ անշարժ գունդը սկսում է շարժվել:

Դիտումներն ու փորձերը ցույց են տալիս.

1. Մարմնի արագությունը փոխվում է միայն այն դեպքում, երբ նրա վրա ազդում են այլ մարմիններ:

Օրինակ

Ֆուտբոլիստը ոտքի հարվածով կարող է շարժման մեջ դնել գնդակը, կանգնեցնել այն կամ փոխել գնդակի շարժման ուղղությունը:

2. Ոչ մի մարմին չի կարող միակողմանիորեն ազդել այլ մարմնի վրա առանց իր վրա կրելու նրա հակազդեցությունը:

Բոլոր մարմինները իրար վրա ազդում են փոխադարձաբար, այսինքն փոխազդում են:

Օրինակ

Երբ նկարում պատկերված տղաները, պարանը ձգելով, ազդում են իրար վրա, այդ դեպքում սկսում են շարժվել երկուսն էլ:

Դիտարկենք երկու փորձ սայլակներով.

ա. Սայլակներից մեկին ամրացված է առաձգական թիթեղ, որը ճկված է և կապված թելով: Եթե այրենք թելը, թիթեղը կուղղվի, բայց սայլակը կմնա անշարժ:

բ. Առաջին սայլակի դիմաց դնենք երկրորդ սայլակը: Եթե այրենք թելը, երկու սայլակներն էլ կսկսեն շարժվել միմյանց հակառակ ուղղություններով:

Մարմինները կարող են փոխազդել ոչ միայն անմիջականորեն հպվելիս, այլև` որոշակի հեռավորության վրա:

Օրինակ

Երկիրը ձգում է ոչ միայն իր վրա գտնվող մարմիններին, այլ նաև այն մարմիններին, որոնք գտնվում են որոշակի բարձրության վրա: Մագնիսը ձգում է իրենից որոշ հեռավորության վրա գտնվող երկաթե մեխերը և այլն:

Ազդեցությունը քանակապես բնութագրելու համար օգտագործում են ուժ ֆիզիկական մեծությունը:

Օրինակ

Երբ մենք հրում ենք սեղանի վրա գտնվող չորսուն, ասում ենք, որ մեր կողմից չորսուի վրա ուժ է ազդում:

Մենք մարմնի վրա կարող ենք ազդել տարբեր ուղղություններով, հետևաբար` ուժն ուղղություն ունի:

Ուժը նշանակում են F (էֆ) տառով: Ինչպես ցանկացած ֆիզիկական մեծություն՝ ուժը նույնպես կարելի է չափել: Այդ պատճառով անհրաժեշտ է ընտրել չափման միավոր և չափողսարք:

Հարցեր

1.Ի՞նչ է փոխազդեցությունը, կարողանալ օրինակներ բերել:

Երբ մարմինները ազդում են մեկը մյուսի վրա։ Օրինակ սեղանին դրված անշարժ գնդին մեկ այլ գունդ գլորվում և կպնում է, անշարժ գունդը տեղից շարժվում է։

2.Ի՞նչ է ուժը, ի՞նչ տառով են այն նշանակում: Երբ մենք հրում ենք գունդը, ինչ որ ուժ ենք գործադրում։ Ուժը նշանակում են F (էֆ) տառով:

3.Ե՞րբ են մարմինները փոխում իրենց շարժման արագությունը:

գիրք , աշակերտ, տուն ,մայր, դպրոց, սար, ծաղիկ, հայրենիք, ընկեր, քաղաք։

ուղղ․ գիրք, աշակերտ, տուն, մայր, դպրոց, սար, ծաղիկ, հայրենիք, ընկեր, քաղաք

սեռ․ գրքի, աշակերտի, տան, մոր, դպրոցի, սարի, ծաղկի, հայրենիքի, ընկերոջ, քաղաքի

տրակ․ գրքին, աշակերտին, տանը, մորը, դպրոցին, սարին, ծաղկին, հայրենիքին, ընկերոջը, քաղաքին

հայց․ գիրքը, աշակերտը, տունը, մորը, դպրոցը, սարը, ծաղիկը, հայրենիքը, ընկերոջը, քաղաքը

բացառ․ գրքից, աշակերտից, տնից, մորից, դպրոցից, սարից, ծաղկից, հայրենիքից, ընկերոջից, քաղաքից

գործ․ գրքով, աշակերտով, տնով, մայրով, դպրոցով, սարով, ծաղկով, հայրենիքով, ընկերոջով, քաղաքով

ներգոյ․ գրքում, գրքի մեջ, աշակերտի մեջ, տան մեջ, մոր մեջ, դպրոցում, սարում, ծաղկի մեջ,հայրենիքում, ընկերոջ մեջ, քաղաքում

Fill in the present tense simple.
1. They talk about his iPod. (talk)

Do they talk about his iPod?

They don’t talk about his iPod
2. Mary collects stamps. (collect)

Does Mary collect stamps?

Mary doesn’t collect stamp.
3. Tom and Sue buy two T-shirts. (buy)

Do Tom and Sue buy two T-shirts?

Tom and Sue don’t buy two T-shirts.
4. We hide behind a tree. (hide)

Do we hide behind a tree?

We don’t hide behind a tree.
5. The children play in the garden. (play)

Do the children play in the garden?

The children don’t play in the garden.
6. She borrows my pencil. (borrow)

Does she borrow my pencil?

She doesn’t borrow my pencil.
7. My mother goes shopping every Friday. (go)

Does my mother go shopping every Friday?

My mother doesn’t go shopping every Friday.
8. He calls my name. (call)

Does he call my name?

He doesn’t call my name.
9. They always sit in the first row. (sit)

Do they always sit in the first row?

They don’t always sit in the first row.
10. Ken and Sam collect stamps. (collect)

Do Ken and Sam collect stamps. (collect)

Ken and Sam don’t collect stamps. (collect)
11. Carol says goodbye. (say)

Does Carol say goodbye?

Carol doesn’t say goodbye.
12. She usually helps Tom with the homework. (help)

Does she usually help Tom with the homework?

She usually doesn’t help Tom with the homework.
13. He lives in a big house. (live)

Does he live in a big house? (live)

He doesn’t live in a big house. (live)
14. The girls stand up. (stand)

Do the girls stand up?

The girls don’t stand up.
15. Bill likes going shopping.

Does Bill like going shopping? (like)(like)

Bill doesn’t like going shopping. (like)

Կարծես թե դարձել եմ ես տուն,
Բոլորն առաջվանն է կրկին,
Նորից դու հին տեղը նստում,
Շարժում ես իլիկը մեր հին:

Մանում ու հեքիաթ ես ասում,
Մանում ես անվերջ ու արագ,
Սիրում եմ պարզկա քո լեզուն,
Ձեռներըդ մաշված ու բարակ։

Նայում եմ, մինչև որ անզոր
Գլուխըս ծնկիդ է թեքվում,
Նորից ես մանուկ եմ այսօր,
Դրախտ է նորից իմ Հոգում։

Արևը հանգչում է հեռվում,
Գետից բարձրանում է մշուշ,
Հեքիաթըդ անվերջ օրորում,
Իլիկըդ խոսում է անուշ…

«Հայտնություն»

Գարնան անուշ աղմուկով,

Գարնան երգով դու եկար.

Փայլով, փառքով ու շուքով,

Խնդությունով խելագար….

Սիրտըս անուշ խոցեցիր

Արևավառ քո սրով,

Սև օրերըս այրեցիր

Գեղեցկությամբ ու սիրով։

Սիրտըս լիքն էր մութ մեգով,

Սիրտըս թույլ էր ու տկար,—

Գարնան անուշ աղմուկով,

Գարնան երգով դու եկար…

Բովանդակային հարցեր

1. Ո՞վ է բանաստեղծության «դու»-ն, ինչպե՞ս ես հասկանում այդ կերպարը։   Գարունը
2. Ի՞նչ է փոխվում բանաստեղծի կյանքում «դու»-ի գալուց հետո։ Տկար սիրտը լցրեց խնդությամբ
3. Ինչպե՞ս ես հասկանում «սև օրեր» արտահայտությունը։ Տխուր օրեր
4. Ինչպե՞ս է գարունը նկարագրված բանաստեղծության մեջ։ Անուշ աղմուկով, երգով, խնդությունով ու խելագար

Լեզվական հարցեր

Ի՞նչ տրամադրություն է ստեղծում բանաստեղծությունը, որո՞նք են այդ տրամադրությունը ձևավորող բառերը։ Թախծոտ, բայց հաճելի, որովհետև ասում է սիրտս անուշ խոցեցիր

Ի՞նչ պատկերավոր արտահայտություններ են օգտագործված բանաստեղծության մեջ (օրինակ՝ փոխաբերություններ, համեմատություններ)։անուշ աղմուկ, սև օրերս այրեցիր

Ինչո՞ւ է բանաստեղծը կրկնում «Գարնան անուշ աղմուկով, Գարնան երգով դու եկար» տողերը։ Առաջինն ասում է, որ գարունը եկավ անուշ աղմուկով ու երգով, հետո նկարագրում իր տխրությունը, ապա նորից շեշտում, որ եկավ հենց այն ժամանակ, երբ սիրտը լցված էր մութ մեգով։

Ինչ պատահեց, երբ Ջիմմին փախավ տանից։

Նա վազում էր փողոցներով և նույնիսկ ետ չէր նայում։ Իրենց հարևանուհին՝ Միսիս Ուինքշիփը, ում հետ Ջիմմին միշտ կիսվում էր, հասկացավ, թե ինչ վտանգ է սպառնում նրան և գոռաց, որ Ջիմմին արագ փախչի։ Ջիմմին հասավ շուկայի հրապարակ՝ «խոզի շարք»։ Նրա դեմքից արյուն էր ծորում, քանի որ Միսիս Բերկը ճանկռել էր նրան։ Ջիմմիի մտքից դուրս չէր գալիս Պոլլին՝ նրա փոքրիկ քույրը, ում նա ցած էր գցել իր գրկից։ Նա մտածում էր՝ արդյոք քույրիկը լավ է, և արդյոք նրա ոսկորները չեն կոտրվել։ Արդեն մթնել էր։ Հանկարծ մի անցորդ հայտնվեց և նրան 2 պենս տվեց՝ ասելով որ իր համար հաց գնի։ Նա նաև խեղճ մոխրատիտիկ անվանեց նրան և անհետացավ։ Ջիմմին որոշեց անուշեղեն գնել, քանի որ մուրացկաններին են հացի համար գումար տալիս։ Սակայն նրան իր գզգզված ու փոշոտ տեսքի համար անուշեղենի խանութից դուրս շպրտեցին։ Հարևան խորտկարանից անուշ հոտ էր գալիս։ Նա գնաց դեպի խորտկարան, գնեց տապակած կարտոֆիլ և սիսեռի պուդինգ։ Հետո նա նորից հեշեց Պոլլիին և որոշեց գնալ իրենց բակ, որպեսզի հարևաններից մի լուր իմանա նրա մասին։ Ճանապարհին հանդիպեց իրենց բակից երկու տղաների, ովքեր ջանք չէին խնայում Ջիմմիին զոռով տուն տանելու համար։ Ջիմմին հասկացավ, որ հայրը նրանց կաշառել է իրեն գտնելու համար։ Երբ տղաները կռվում էին խոստացված գումարի համար, Ջիմմին հասցրեց փախչել նրանցից։ Քիչ անց Ջիմմիին երկու այլ տղաներ հանդիպեցին։ Նա անկեղծացավ և տղաներին պատմեց, թե ինչու է փախել տանից։ Տղաները չհավատացին, որ խելոք մարդը ծեծ ուտելու համար կթողնի փափուկ անկողինը և կանոնավոր սնունդը և կընկնի փողոցները։ Նրանց կարծիքով Ջիմմին ինչ-որ բան է գողացել տնից, որի պատճառով փախել է և վախենում է վերադառնալ։

«Ի՞նչ ենք սովորում հնագույն քաղաքակրթություններից և ինչո՞ւ»

Քաղաքակրթություն բառը ծագել է լատիներեն քաղաքային, պետական, քաղաքացիական բառերից։ Քաղաքակրթությունը հասարակության զարգացման մակարդակն է։ Այն կապված է հոգևոր և նյութական մշակույյթի հետ։ Քաղաքակրթություն հասկացությունը երևան է եկել 18-րդ դարում։ Ֆրանսիացի փիլիսոփաները քաղաքակիրթ էին համարում այն այն հասարակությանը, ովքեր արդարության վրա էին հիմնված։ Այն զարգացման մի գործընթաց է, որը տոհմական կարգերի քայքայումով է սկսվում և ստեղծում է քաղաքակրթական արժեքներ։ Հին հռոմեացիները քաղաքակիրթ էին համարում քաղաքային կյանքով ապրող հասարակությանը, ովքեր հեռու էին բարբարոթյունից ու հետամնացությունից հեռու էին։

Առաջ զենքը նիզակն է եղել, հետո կատարելագործվել է՝ դառնալով սուր, ինքնաձիգ, հրթիռ։ Մեկ այլ օրինակ է փոխադրամիջոցը, որը սկզբում եղել է ձին, հետո մեքենան, այնուհետև ինքնաթիռը։ Կենցաղային իրերից կարող ենք բերել լվացքի մեքենայի օրինակը, որը նախկինում չի եղել, մարդիկ ձեռքով են լվացել տաշտի մեջ, հետո ստեղծել են կիսաավտոմատ լվացքի մեքենաներ, իսկ մեր օրերում այն ավտոմատ և՛ լվանում է, և՛ չորացնում, և՛ արդուկում։

Հին քաղաքակրթությունից այսօր շատ բան ենք օգտագործում։ Օրինակ՝ Ժողովրդավարության գաղափարը ձևավորվել է Հին Հունաստանում։ Հանրապետության մոդելըև իրավական համակարգի հիմքերը զարգացել են Հին Հռոմում, Թվերը և մաթեմատիկան։ Մենք օգտագործում ենք արաբական թվեր, որոնք ձևավորվել են Հին Հնդկաստանում, Ճարտարապետությունը, օրինակ Բուրգերի տեխնիկան, ժամանակի հաշվարկը, գիրն ու այբուբենը, փիլիսոփայությունը, բժշկության հիմքերը, որ դրել է Հիպոկրատը և այլն։

Կետերի փոխարեն գրի՛ր յա, իա, եա։
Հեքիաթ, ակացիա, բամիա, այծյամ, էներգիա, Անդրեաս, եղիամ, էքսկուրսիա, խավիար, կղզյակ, Սուքիաս, կրիա, միլիարդ, վայրկյյան, Բենիամին, մումիա, Սիսիան, փասիան, միմյանց, Արաքսյա, դաստիարակ, լյարդ, քիմիա, օվկիանոս, անցյալ, Վիկտորյա (անուն), Ասիա(աշխարհամաս), Սոֆյա(անուն), Սոֆիա (քաղաքի անուն), Անանիա, Եղիա, Եղիազար, Երեմիա, հեծյալ,  Մարիամ, Ամալիա, Վիկտորիա (ջրվեժ), Օֆելիա։

Ըստ անհրաժեշտության գրի՛ր յտառը։
Կայուն, հայելի, Միքայել, զրոյական, էություն, նայել, վայելել, գայիսոն, էակ, ատամնաբույժ, Ռաֆայել, միայն, պոեմ, պոետ, միյասին, հիանալ, թեյել, խնայել, հիանալ, որդիական։

Գրի՛ր, թե տրված բառերի  մեջ ինչ հնչյունափոխություն  է կատարվել։
Բազմաթիվ-բազում, գունավոր-գույն, վայրկենապես-վայրկյան, լուսավոր-լույս, մտնել-մուտք, գնդակ-գունդ, կապտաչյա-կապույտ, ուրվական-ուրու, ձվախաղ-ձու, սիրային-սեր, հիսնամյա-հիսուն, լրաբեր-լուր

Ա և Բ շարքի բառերը միացրու և ստացիր դարձվածքներ, գրիր դրանք և բացատրիր ՝ ի՞նչ են նշանակում յուրաքանչյուրը։

ա) խելքը, սիրտը, քիթը, մտքից, լեզուն, սուր

բ) գնալ, կտրել, դողալ, ճոճել, կախել, բռնվել

խելքը կտրել

սիրտը դողալ

քիթը կախել

մտքից թռնել

սուր ճոճել

լեզուն բռնվել

Ընտանիքը ամենաթանկ բանն է աշխարհում։ Այնտեղ միշտ չէ, որ հարթ է։ Լինում են երջանիկ օրեր, դժվար օրեր, բայց միևնույն է, ընտանիքը ամենաքաղցրն է աշխարհում։ Իմ մանկությունը շատ հավես է անցել։ Ես տան փոքրն էի և բոլորն իմ ցանկությունները կատարում էին՝ անկախ ամեն ինչից։ Բայց մի օր ամեն ինչ կտրուկ փոխվեց։ Ես միանգամից մեծացա։ Ճիշտ է, հիմա էլ են իմ ցանկությունները կատարվում, իմ պահանջները հիմա ավելի մեծ են, բայց ես իմ ուսերին եմ վերցրել մի բան՝ այնպես անել, որ մայրիկը միշտ ժպտա։ Երբեմն ինձ թվում է, թե ես ավելի շատ բան եմ հասկանում, քան ինձնից ութ և տաս տարով մեծ եղբայրս ու քույրս, և նույնիսկ մայրիկին եմ խորհուրդներ տալիս։ Պարզվում է, ես ճիշտ եմ դուրս գալիս։ Առաջ, երբ մայրիկը սեղան էր գցում, հինգ ափսե, հինգ բաժակ և հինգ պատառաքաղ էինք շարում սեղանին։ Իսկ հիմա ես ու մայրիկս ենք։ Հայրիկս և քույրիկս Ամերիկայում են, իսկ եղբայրս՝ բանակում։ Մի քանի օր է, ինչ եղբայրս արձակուրդ է եկել, և մեր տունը կենդանացել է՝ չնայած տանը շատ քիչ է մնում։ Ավելի շատ ընկերների հետ է ժամանակ անցկացնում։ Երեկ ինձ դպրոցից վերցրեց եղբայրս։ Ես ինձ այնքան երջանիկ էի զգում, կարծես տոն լիներ։ Քույրիկս փորձում է իր բացակայությունը շատ զգացնել չտալ։ Զանգում է ամեն առավոտ և երեկո։ Հաճախ միասին ֆիլմ ենք դիտում կամ խաղ խաղում։ Հայրիկս էլ է հաճախ խոսում ինձ հետ և ես զգում եմ, որ ընտանիքը մեկն է՝ չնայած օվկիանոսն ու հայրենիքի սահմանը մեզ մի քանի մասերի է բաժանել։

Ի՜նչ լավ է, որ տեսակապ կա, թե չէ չեմ պատկերացնում, թե ինչպես էի ընտանիքիս տեսնելու։